Grootcirkel…?

Een aantal jaren geleden werd ik gebeld door een mij onbekend persoon. Meneer had via een kennis van een kennis begrepen dat ik ooit had gevaren. Hij zat met een paar dringende nautische vragen. Meneer had namelijk het snode plan om met een zeiljacht de Atlantische Oceaan te gaan bedwingen. Ambitieus plan natuurlijk, weer heel wat anders dan het Veerse Meer van Kamperland naar Veere over te steken.                      Altijd listig om iemand anders te gaan vertellen wat hij nu wel of niet zou moeten doen. Elke navigator trekt tenslotte zijn eigen plan. Was toch benieuwd hoe meneer het zelf dacht aan te gaan pakken. Regenachtig weer, dus we maakten een afspraak.

Sympathieke man, net gepensioneerd, energiek persoon. Had zelf altijd veel gezeild. Veel in Zeeland, maar ook op de zuidelijke Noordzee. Was nu straalverliefd geworden op een Amerikaans zeiljacht, een fraaie 42-voeter. De dealer van die beauty zat in Stuart, Florida, zo’n vijftig kilometer ten noorden van Palm Beach. Meneer had nog niets gekocht, zat dus nog helemaal in de plannenmakerijfase. Een van die plannen was om met een paar vrienden het jacht dan naar Europa te zeilen. Leuk, goed plan en ik vroeg ‘m of er tussen die vrienden een beetje ervaren navigator zat. Dat bleek ie zelf te zijn…                                                                                                                                Hij wilde weten hoe vaak ik zelf de Atlantic was overgestoken. Geen idee, vaak, nooit geteld. Geregeld ook vanuit de Golf van Mexico via Florida Strait. Kwam dan natuurlijk langs Palm Beach, dus ook langs Stuart. Op de laptop liet ik hem op Google Earth een route zien. Vanuit Florida Strait direct naar Bishop Rock op de Scilly Islands bij Land’s End. Pakweg 3600 mijl.                                                                                                    Meneer wilde weten hoe lang wij daar dan normaliter over deden… Meestal tien dagen, met een vijftienmijls reefer. Zeilend werd dat dan wel iets langer. Met een dag-gemiddelde van 120 mijl betekent dat toch al vlug dertig dagen transit. Meneer keek bedenkelijk. Vroeg of dit wel de kortste route was. Yèp…de kortste en ook de snelste! De Golfstroom en de overheersende westelijke winden recht in je kont! En ruim 450 mijl kòrter dan loxodromisch. Meneer besliste meteen dat dit ‘m dan ging worden, deze route.                                                                                                                                  ‘Dus je gaat grootcirkelen?’ was daarop mijn vraag. Helaas, meneer had nog nooit van grootcirkelen gehoord. Gewoon in één rechte lijn op de kaart! Leek meneer het meest logische. Kan ook, dàt heet dan loxodromisch. Dat is dan alleen niet de kortste route. Leverde al opgetrokken wenkbrauwen op. Enige tijd geprobeerd het verschil helder te maken tussen een grootcirkel en een loxodroom. Het altijd wat verwarrende verhaal te verduidelijken dat op de platte Mercatorkaart de loxodroom één rechte lijn is, met één vaste koers. Maar dat op een bol de grootcirkel de kortste afstand is.                            Loxodromisch varend vanuit Florida Strait bots je bijna bovenop Bermuda, terwijl je met de grootcirkel nog net de zuidoostelijke tip van de New Foundlandbanks met het echolood te pakken neemt. Honderden mijlen noordelijker. Grootcirkelen betekent ook dagelijks toenemende oostelijker koersen gaan sturen. Navigeren op een platte kaart is namelijk niet hetzelfde als varen op een bol. Op de Mercatorkaartprojectie is de groot-cirkel, althans op noordelijke breedte, een flink gebogen lijn met de bolling omhoog. Maar op een bol, onze aarde is tenslotte nog steeds een bol, is de grootcirkel de kortste lijn. De loxodroom is dáár dan als projectie een gebogen lijn met de bolling naar beneden.                                                                                                                    Meneer begon enige tekenen te vertonen dat hij met al deze informatie toch niet zoveel opschoot. Terloops merkte ik nog op dat op die grootcirkelroute, voorbij de New Found-landbanks, ’s nachts altijd met de radars aan moest worden gevaren. Vanwege gevaar voor ijsbergen, vooral midden in de zomer. Tenslotte zat de ‘Titanic’ nog 150 mijl ten zuiden van de grootcirkel toen die destijds half april 1912 op een ijsberg knalde. Meneer begon mij onderzoekend aan te kijken…dementie, drankprobleem?                                  Dat werd er niet beter op toen ik ‘m vroeg of hij al een tijd van het jaar in gedachten had voor z’n tripje. Liefst in juli of augustus, was het plan van de vriendenclub. Géén goed plan dus, da’s midden in het orkaanseizoen. Dan kan je toch beter op de Oosterschelde zitten dan in de Bermuda Driehoek. Het gesprek verzandde in beleefdheden. Prettige dag verder. Kon gerust nog’s bellen. Niets meer vernomen.

Tja, een oceaan oversteken is toch iets meer dan alleen met een goedwerkende GPS achter de voormast aan blijven varen. Een navigator, tenminste ervaren, doet meer dan alleen een lijntje op een kaart trekken. Ongetwijfeld zijn al vele tienduizenden pseudo-navigators op z’n Jan Boerenfluitjes oceanen overgestoken. Da’s heel vaak ook nog goed afgelopen. Columbus wist tenslotte ook niks toen ie voor ’t eerst overstak.              Navigatie is daarna gewoon een serieus vak geworden. Gaat over stromingen, winden, loxodromen, grootcirkels, platte- en astronomische zeevaartkunde. Tegenwoordig is er natuurlijk GPS voor de verwende navigator.

   Send article as PDF   

2 gedachten over “Grootcirkel…?

  1. Heel mooie uitleg en interessant.
    Ik wist hier ook niet zoveel vanaf, maar ga zeker de oceaan niet meer oversteken, nog niet eens met een cruiseschip.

    • Groot gelijk, Adri!
      In Bath zie je trouwens in een uurtje meer schepen voorbijkomen dan in veertien dagen op de Noord Atlantic!

Reacties zijn gesloten.